Analogi GLP-1 w leczeniu otyłości – co nowego w rejestracjach, wskazaniach i bezpieczeństwie terapii?

Ostatnia dekada przyniosła fundamentalne zmiany w leczeniu choroby otyłościowej, zwłaszcza w kontekście dostępnej farmakoterapii. Szczególną w tym rolę należy przypisać lekom inkretynowym, przede wszystkim oddziałującym przez receptor dla GLP-1 (glukagonopodobny peptyd 1). W ich konkretnym przypadku coraz to nowe zmiany dokonują się niemal co chwila, na naszych oczach – od leków mających przede wszystkim działanie przeciwcukrzycowe, stały się z czasem lekami przeznaczonymi do bardzo skutecznej terapii otyłości z udokumentowanym wpływem na twarde punkty końcowe. Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości od dawna stoi na stanowisku, że prawidłowo prowadzona farmakoterapia choroby otyłościowej to de facto terapia długoterminowa, trwająca wraz z intensywną interwencją behawioralną min. 12 miesięcy, z bardzo prawdopodobnym scenariuszem w postaci wydłużenia tego czasu nawet dożywotnio (co nikogo nie powinno zaskakiwać ze względu na definicję otyłości: choroby przewlekłej, nawracającej, nieustępującej samoistnie i wikłającej się na ponad 200 różnych sposobów) [1]. Dla farmaceuty to o tyle ważna informacja, że pacjent z otyłością leczony z użyciem analogu GLP-1 to pacjent przewlekły, który – o ile jest właściwie wyedukowany – będzie regularnie wracać, co powinno skłaniać nas do regularnych, merytorycznych i motywujących rozmów.

Analogi GLP-1 w terapii otyłości – co farmaceuta powinien wiedzieć?

Wskazania rejestracyjne preparatów przeznaczonych do kontroli masy ciała są w Unii Europejskiej spójne: BMI ≥ 30 kg/m² albo BMI ≥ 27 kg/m² przy współistnieniu co najmniej jednej choroby związanej z masą ciała (m.in. stan przedcukrzycowy, cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, obturacyjny bezdech senny, choroba sercowo-naczyniowa), zawsze w powiązaniu ze zmianami stylu życia, tj. dietą o obniżonej kaloryczności i zwiększoną aktywnością fizyczną. 
W Polsce dysponujemy aktualnie sześcioma zarejestrowanymi lekami do stosowania w chorobie otyłościowej: orlistat, naltrekson z bupropionem, fentermina z topiramatem, liraglutyd, semaglutyd i tirzepatyd, z których trzy ostatnie to leki inkretynowe oddziałujące na receptor dla GLP-1 (z zastrzeżeniem dla tirzepatydu, który to jest podwójnym agonistą, działającym zarówno w zakresie receptora dla GLP-1, jak i dla GIP). GLP-1 jest fizjologicznym hormonem inkretynowym wydzielanym przez komórki L jelita krętego i okrężnicy w odpowiedzi na posiłek – analogi wykazują oporność na degradację przez enzym DPP-4 (dipeptydylopeptydaza 4), co zapewnia przedłużony okres półtrwania. Skuteczność agonistów receptora GLP-1 w leczeniu otyłości wynika przede wszystkim z wpływu na ośrodkową regulację apetytu: zwiększenie sytości, zmniejszenie głodu i ograniczenie spożycia energii. Wpływ na opróżnianie żołądka może dodatkowo uczestniczyć w działaniu leków, zwłaszcza w początkowym okresie terapii, jednak nie jest głównym mechanizmem długoterminowego efektu przeciwotyłościowego semaglutydu.
Co jednak kluczowe, w skutecznym i długoterminowym leczeniu otyłości nie chodzi wyłącznie o kilogramy, ale przede wszystkim o redukcję ryzyka powikłań. Dla przykładu, w badaniu SELECT semaglutyd 2.4 mg zmniejszył względne ryzyko wystąpienia 3-składnikowego MACE (czyli zgonu sercowo-naczyniowego, niezakończonego zgonem zawału lub niezakończonego zgonem udaru łącznie) o 20% w porównaniu z placebo [2].
W badaniu FLOW wykazano, że semaglutyd redukuje ryzyko progresji przewlekłej choroby nerek (PChN), konieczności wdrożenia terapii nerkozastępczej oraz zgonu sercowo-nerkowego, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą typu 2 i PChN; korzyści nefroprotekcyjne obserwowano również w populacji pacjentów z otyłością bez jawnej cukrzycy (co przejawiało się spadkiem mikroalbuminurii oraz spowolnieniem utraty przesączania kłębuszkowego, obecnego przecież w chorobie otyłościowej) [3]. Badania kliniczne potwierdzają też skuteczność analogów GLP-1, w tym semaglutydu, u pacjentów z otyłością i obturacyjnym bezdechem sennym (lek redukuje u tych pacjentów wskaźnik bezdechów i spłyconych oddechów, zmniejszając zależność od aparatów CPAP [4]), a także w stłuszczeniowym zapaleniu wątroby, gdzie analogi GLP-1 prowadzą do ustąpienia tego zapalenia i ograniczenia progresji zwłóknienia u znacznej części badanych [5]. Efekty leczenia z użyciem analogów GLP-1 wykraczają zatem daleko poza samą utratę kilogramów, która też jest bardzo jakościowa – prawidłowa poprowadzona terapia prowadzi przede wszystkim do redukcji tkanki tłuszczowej, redukcji tłuszczu trzewnego i zachowanie lub poprawę funkcji mięśni, co ma znaczenie dla zdrowia i sprawności pacjenta [6].

Rok 2026 i nowości dotyczące analogów GLP-1

W lutym 2026 r. Komisja Europejska (na podstawie pozytywnej decyzji Komitetu ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi Europejskiej Agencji Leków z grudnia 2025 r., a także wcześniejszych wyników badań STEP UP) dopuściła nową dawkę podtrzymującą semaglutydu 7,2 mg (wcześniej dawką maksymalną Wegovy było 2,4 mg) do stosowania podskórnie raz w tygodniu u dorosłych z otyłością. Od września 2026 r. Wegovy w dawce 7,2 mg jest dostępny w Polsce w jednodawkowym wstrzykiwaczu do stosowania raz w tygodniu. 
Decyzja o eskalacji dawki semaglutydu jest ze wszech miar słuszna, należy bowiem pamiętać, że część pacjentów z zaawansowaną otyłością po osiągnięciu wcześniejszej dawki docelowej doświadczała wstrzymania postępów redukcji przed osiągnięciem bezpiecznej metabolicznie masy ciała. Zwiększenie dawki Wegovy do 7,2 mg pozwoliło zaś na poprawę efektów redukcji masy ciała (do poziomu około 21%), zbliżając się efektywnością farmakoterapii pojedynczym agonistą GLP-1 do wyników osiąganych w chirurgii bariatrycznej.
Również w lipcu 2026 r. zarejestrowano w leczeniu otyłości pierwszego agonistę receptora GLP-1 w formie doustnej, a mianowicie semaglutyd w dawkach 1,5 mg, 4 mg, 9 mg i 25 mg raz na dobę (Wegovy Pill). Rejestracja postaci doustnej oparła się na wynikach projektu OASIS, a zwłaszcza OASIS-4, który dotyczył dawki 25 mg. W badaniu brało udział 307 dorosłych pacjentów z nadwagą lub otyłością i co najmniej jedną chorobą towarzyszącą. Średnia redukcja masy ciała na takiej terapii wynosiła ok. 17% wobec ok. 3% w grupie placebo, przy czym mniej więcej co trzeci uczestnik osiągał redukcję masy ciała na poziomie minimum 20% przy zachowaniu wysokiego profilu bezpieczeństwa (odsetek przerwań leczenia z powodu działań niepożądanych był zbliżony do placebo i wynosił 6,9% vs. 5,9%) [8]. Żeby zapobiec enzymatycznemu trawieniu w żołądku, cząsteczka semaglutydu została zabezpieczona poprzez zastosowanie nośnika SNAC. Wywołuje on miejscowy wzrost pH wokół tabletki, chroniąc peptyd przed działaniem pepsyny i umożliwiając jego wchłanianie przez błonę śluzową żołądka. Choć zastosowanie SNAC dużo ułatwiło, należy zaznaczyć, że doustna postać semaglutydu ma bardzo restrykcyjny schemat przyjmowania, którego złamanie oznacza najpewniej brak skuteczności terapii. Warto więc, by farmaceuta przypomniał w razie potrzeby pacjentowi, że tabletkę należy przyjąć na czczo (po co najmniej 8 godzinach niejedzenia, czyli de facto traktując to jako pierwszą czynność po przebudzeniu), w całości, popijając niewielką objętością wody, a następnie nie spożywać posiłków lub innych leków przez co najmniej 30 minut. Podobnie jak w przypadku innych analogów GLP-1, doustny semaglutyd wymaga sekwencyjnego zwiększania dawek – terapia rozpoczyna się od dawki 1,5 mg raz dziennie przez 4 tygodnie, następnie dawkę zwiększa się w odstępach co najmniej czterotygodniowych do 4 mg, 9 mg i docelowo 25 mg raz dziennie. Tabletki nie wolno dzielić, kruszyć ani żuć. Jeżeli pacjent zapomni przyjąć dawki, powinien ją pominąć i przyjąć kolejną następnego dnia, zamiast „nadrabiać” pominiętą tabletkę.

Bezpieczeństwo terapii analogami GLP-1 i niezastąpiona rola poradnictwa farmaceutycznego

Wokół bezpieczeństwa stosowania terapii inkretynowej narosło wiele wątpliwości. Ważną rolą farmaceuty jest oddzielenie potwierdzonych faktów klinicznych od doniesień medialnych pozbawionych podstaw naukowych, a tym samym uspokojenie pacjenta w przypadku wystąpienia mniej lub bardziej uzasadnionych obaw przed podjęciem lub dalszym prowadzeniem terapii choroby otyłościowej. 
Jednymi z najczęstszych objawów niepożądanych analogów GLP-1 są objawy ze strony przewodu pokarmowego – nudności i wymioty, zaparcia, biegunki i wtórne do nich odwodnienie (które może w szczególnych przypadkach prowadzić do przejściowego uszkodzenia nerek, zwłaszcza u pacjentów stosujących diuretyki i inhibitory ACEI lub sartany). Ważne jest poinstruowanie pacjenta o możliwości wystąpienia takich objawów, zwrócenie uwagi na wypijanie odpowied...