Nowoczesne rozwiązania w terapii bólu stawów

Ból – definicja i klasyfikacja

Ból jest jednym z głównych problemów, z którymi boryka się medycyna na świecie. Chociaż ból ostry może być uważany za objaw choroby lub uszkodzenia, to ból przewlekły i nawracający stanowi odrębny problem zdrowotny, który dotyka coraz więcej osób. 
Aktualna definicja bólu podana przez International Association for the Study of Pain brzmi: ból jest nieprzyjemnym doznaniem czuciowym i emocjonalnym związanym z aktualnie występującym lub zagrażającym uszkodzeniem tkanek lub też z doznaniem opisywanym w kategoriach takiego uszkodzenia (International Association for the Study of Pain, IASP Taxonomy 1979, 2008). Porównywanie dolegliwości bólowych u różnych osób jest więc trudne, ponieważ ból ma charakter subiektywny i każdy człowiek odczuwa go oraz interpretuje inaczej. 
Sam ból to złożone doświadczenie i często trudno jednoznacznie wyodrębnić jego konkretne cechy. Aby lepiej go opisać i zrozumieć, warto uwzględnić trzy kluczowe aspekty, które razem pozwalają na uzyskanie pełniejszego obrazu:

• intensywność bólu oraz jego lokalizacja,
• objawy towarzyszące wystąpieniu bólu,
• wpływ bólu na nasze myślenie i funkcjonowanie.

Dokładna klasyfikacja dolegliwości bólowych nie istnieje, wszystkie obecne skale mają charakter wyłącznie subiektywny. 
Jedyną pewną, obiektywną klasyfikacją tych dolegliwości jest podział ze względu na długość trwania (ból ostry, ból przewlekły). Zgodnie z badaniami epidemiologicznymi w Polsce na ból przewlekły cierpi 27% dorosłych, co według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 2021 r. obejmuje populację w liczbie 8,5 mln osób, które funkcjonują na co dzień z bólem przewlekłym o różnym nasileniu i etiologii [1].

Drabina analgetyczna

Drabina analgetyczna to opracowany w 1986 r. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) schemat leczenia bólu, klasyfikujący leki przeciwbólowe na trzy stopnie, w zależności od jego nasilenia. Polega on na stosowaniu odpowiednich leków analgetycznych, zaczynając od tych o słabszym działaniu na dolegliwości o niskim natężeniu (I stopień), przez leki o umiarkowanej sile (II stopień), a kończąc na silnych opioidach w przypadku silnego bólu (III stopień). Schemat ten zakłada, że w miarę wzrostu intensywności bólu należy podnosić poziom leczenia, stosując leki o coraz większej mocy działania. Chodzi o systematyczne modyfikowanie terapii farmakologicznej, aby skutecznie zmniejszyć lub wyeliminować dolegliwości pacjenta poprzez dostosowanie leczenia do jego indywidualnych potrzeb. 
Kluczowe zasady leczenia dolegliwości bólowych:

• indywidualizacja – dawkowanie i dobór leków powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta i stopnia nasilenia bólu, 
• regularność – leki podaje się w równych, regularnych odstępach czasu, zanim wygaśnie działanie poprzedniej dawki, 
• droga podania – powinna być jak najwygodniejsza dla pacjenta. 

Drabina analgetyczna to fundamentalne narzędzie w leczeniu bólu, szczególnie w przypadku bólu przewlekłego i nowotworowego, zapewniające systematyczne i skuteczne zarządzanie dolegliwościami chorego.

Diklofenak

Niesteroidowe leki przeciwzapalne to podstawowa forma farmakologii stosowana u pacjentów z dolegliwościami bólowymi. Diklofenak jest obecnie jednym z najczęściej stosowanych leków z tej grupy, co wynika z jego wysokiej skuteczności oraz starannie opracowanej formuły. 

Diklofenak wprowadzono do leczenia w 1979 r. Szeroka dostępność jego różnych postaci farmaceutycznych, takich jak roztwór do wstrzykiwań, kapsułki (w tym o zmodyfikowanym uwalnianiu), czopki, żele, spray do stosowania na skórze czy roztwór do płukania jamy ustnej, umożliwia zastosowanie go w leczeniu wielu jednostek chorobowych, zwłaszcza w terapii miejscowej, dzięki czemu możliwe jest ograniczenie ryzyka działań niepożądanych typowych dla NLPZ. Obecnie diklofenak jest jednym z najczęściej przepisywanych NLPZ na świecie. W Polsce jest dostępnych kilkadziesiąt preparatów mających go w swoim składzie [3]. 
Ze względu na budowę chemiczną diklofenak jest zaliczany do pochodnych kwasu fenylooctowego. Jest lekiem charakteryzującym się wysoką skutecznością w terapii bólów kostno-stawowych (np. bólu stawów barkowego i kolanowego) występujących u pacjentów w wielu chorobach reumatycznych i zmianach zwyrodnieniowych [4]. Diklofenak wykazuje także działanie [3]:

• przeciwzapalne,
• przeciwbólowe,
• przeciwgorączkowe,
• hamujące agregację płytek krwi.

Diklofenak bardzo szybko wchłania się z przewodu pokarmowego do krwi. Maksymalne stężenie osiąga w ciągu ok. czterech–pięciu godzin. 
Warto wiedzieć, jak dawkować ten lek, by nie narazić się na skutki uboczne jego stosowania. Można go podawać w maksymalnych dawkach 50–200 mg w formie doustnej i domięśniowo w dawkach 75–150 mg na dobę [5]. 
Podobnie jak cała grupa NLPZ diklofenak działa poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn z mniej więcej 30-krotnie większą selektywnością blokowania cyklooksygenazy 2 (COX-2) w porównaniu z cyklooksygenazą 1 (COX-1). 
Diklofenak hamuje COX-2 w ponad 90%, a COX-1 – tylko w blisko 50%, co czyni go jednym z najsilniej hamujących COX-2 niesteroidowych leków przeciwzapalnych [6]. 
Na uwagę zasługuje unikatowy mechanizm działania diklofenaku oraz stosunkowo niskie ryzyko toksyczności narządowej w porównaniu z innymi lekami z tej grupy. Jego dodatkową zaletą jest możliwość łączenia z preparatami witaminowymi oraz brak istotnych interakcji z lekami przeciwbólowymi z pozostałych poziomów tzw. drabiny analgetycznej.
Najnowsze przeglądy systematyczne z metaanalizą licznych badań porównujących diklofenak z innymi NLPZ podkreślają przede wszystkim znaczenie bezpieczeństwa farmakoterapii, które w dużej mierze zależy od stosowanej dawki dobowej. Wykazano, że przewlekłe stosowanie diklofenaku w dawkach submaksymalnych wiąże się z porównywalnym ryzykiem zawału serca i udaru mózgu, lecz jednocześnie z mniejszym ryzykiem poważnych powikłań ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego w porównaniu zarówno z inhibitorami COX-2, jak i z klasycznymi NLPZ.

Diklofenak stosowany miejscowo – dlaczego warto wybrać aerozol

Ze względu na wielochorobowość pacjentów i związane z nią jednoczasowe stosowanie różnych farmaceutycznych substancji czynnych istotne staje się znalezienie preparatu, który będzie maksymalnie ograniczał interakcje oraz zapewniał pacjentom możliwie największe bezpieczeństwo stoso...