Omega-3 w praktyce aptecznej – jak wspierać rodziców w prawidłowej suplementacji dzieci

Kwasy tłuszczowe omega-3 pełnią istotną funkcję we właściwym rozwoju dziecka. Mają wpływ na dojrzewanie układu nerwowego i prawidłowy rozwój poznawczy, a także na narząd mowy oraz wzroku dzieci. Na szczególną uwagę zasługuje tu DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy. W ciągu pierwszych 1000 dni życia dziecka kwas DHA jest kluczowym składnikiem budulcowym mózgu i siatkówki oka, stanowi 97% i 93% wszystkich zawartych tam kwasów omega-3 [1, 2]. Kwas dokozaheksaenowy jest ważny na każdym etapie życia z uwagi na jego znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania mózgu, słuchu, węchu czy wzroku.
Stopień syntezy DHA w organizmie jest niewielki, stąd też kwas ten musi być stale dostarczany z dietą. Dzieci od 6. miesiąca do 2. roku życia powinny spożywać minimum 100 mg DHA dziennie. Według ogólnopolskich badań sposobu żywienia WOBASZ spożycie DHA z dietą wśród dzieci w wieku 1–3 lat jest bardzo niskie i wynosi przeciętnie 10 mg dziennie [3]. Z uwagi na tak niską podaż DHA u dzieci niezbędna jest edukacja rodziców w zakresie suplementacji DHA u dzieci, czemu może służyć rozmowa farmaceuty z rodzicem w aptece.

Omega-3 od początku życia – znaczenie DHA od okresu prenatalnego, przez niemowlęctwo i dzieciństwo, aż po dorosłość

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 zapewniają prawidłową pracę mózgu, serca i wzroku, a także działają przeciwzapalnie. Do najważniejszych kwasów omega-3 należy: kwas alfa-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) oraz szczególnie istotny dla dzieci – kwas dokozaheksaenowy (DHA).
DHA jest niezbędny na każdym etapie życia, jednak tzw. pierwsze 1000 dni, czyli okres od poczęcia do ukończenia drugiego roku życia, decydują o strukturze mózgu i zdrowiu w życiu dorosłym. Kwas dokozaheksaenowy odgrywa szczególną rolę w prawidłowym rozwoju dzieci, zaś dla dorosłych istotne są jego właściwości antyoksydacyjne, przeciwnowotworowe czy kardioprotekcyjne. W okresie starzenia organizmu DHA – 
z uwagi na hamowanie procesów zapalnych – pomaga też spowalniać naturalne procesy starzenia komórek nerwowych, a tym samym neurodegenerację [4].
Organizm nie potrafi wytworzyć DHA od zera, ale potrafi przekształcić w DHA inny kwas z grupy omega-3 – kwas alfa-linolenowy (ALA) dostarczany z pożywieniem (np. z siemienia lnianego, nasion chia czy z orzechów). Wyższy stopień syntezy występuje u kobiet w wieku rozrodczym, z uwagi na obecność estrogenów i zaprogramowaną ewolucyjnie gotowość do zapewnienia rozwoju mózgu płodu. Z uwagi na znikomy stopień syntezy DHA kwas ten musi być dostarczany z pożywieniem oraz z suplementami diety.
Do głównych źródeł nienasyconych kwasów tłuszczowych DHA należą tłuste ryby morskie (tj. łosoś atlantycki, makrela, śledź czy sardynki), owoce morza czy mikroalgi (np. Schizochytrium sp.). Odpowiednia podaż niezbędnych długołańcuchowych kwasów omega-3 jest istotna już od pierwszych miesięcy życia. Niemowlęta karmione piersią nie wymagają dodatkowej suplementacji kwasami omega-3, gdyż mleko matki zawiera wszelkie niezbędne wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Co ciekawe, od 2020 r., za sprawą rozporządzenia, w krajach UE obowiązkowe jest dodawanie do mleka początkowego i do dalszego żywienia kwasów DHA w ilości 20–50 mg/100 kcal (ok. 0,5–1% kwasów tłuszczowych) [4]. Jak wskazują wyniki Wieloośrodkowego Ogólnopolskiego Badania Stanu Zdrowia Ludności (WOBASZ), spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 w Polsce jest bardzo niskie. Podobna sytuacja dotyczy spożycia kwasów DHA. Dzieci w wieku 1–3 lat spożywają średnio około 10 mg/dzień vs. zalecenia na poziomie 100 mg/dzień [5, 6].
Starsze dzieci niechętnie spożywają tłuste ryby morskie będące najlepszym źródłem omega-3, co sprawia, że suplementacja omega-3 staje się najskuteczniejszym sposobem na uniknięcie groźnych niedoborów.
Zalecane spożycie omega-3 u dzieci [5, 6]

• Noworodki urodzone przedwcześnie – minimum 60 mg DHA/kg masy ciała.
• Niemowlęta powyżej 6. miesiąca życia i dzieci do 2. roku życia – minimum 100 mg DHA dziennie.
• Dzieci powyżej 2. roku życia oraz młodzież do 18. roku życia – minimum 250 mg EPA + DHA dziennie.

Back to school – dlaczego warto mówić o DHA właśnie teraz? Zwiększone wymagania szkolne, intensywna nauka, czytanie i korzystanie z ekranów

Powrót do szkół to czas, by zwrócić większą uwagę na DHA w diecie dzieci. Po okresie wakacji w gwałtowny sposób wzrastają wymagania poznawcze i wzrokowe uczniów, co obciąża ich oczy i układ nerwowy. W czasie intensywnego wysiłku intelektualnego, ujawniają się niedobory DHA.
Dlaczego DHA jest niezbędny dla uczniów?
1. Obciążenie wzroku [7]

• Budulec siatkówki oka: DHA zapewnia prawidłowe funkcjonowanie i regenerację wzroku dzieci.
• Łagodzenie suchości oczu: DHA chroni oczy przed zmęczeniem i pieczeniem oraz poprawia jakość filmu łzowego.
• Ochrona przed niebieskim światłem: DHA działa antyoksydacyjnie i chroni oczy przed sztucznym światłem ekranów (smartfony, laptopy).

2. Koncentracja i stres [7, 8]

• Koncentracja: DHA poprawia uwalnianie i wychwytywanie neuroprzekaźników (np. dopaminy i serotoniny), poprawia koncentrację i kontrolę impulsów (emocje).
• Stabilizacja nastroju: kwasy omega-3 biorą udział w syntezie dopaminy i serotoniny, co ma wpływ na zmniejszanie stanów lękowych oraz zwiększanie stabilności emocjonalnej dzieci.

3. Wymagania szkolne [9, 10]

• Szybsze przewodnictwo nerwowe: DHA poprawia elastyczność błon komórkowych w neuronach, co przyspiesza przesyłanie impulsów i ułatwia przyswajanie wiedzy.
• Redukcja zmęczenia psychicznego: DHA wspomaga odporność mózgu na przeciążenie informacyjne.
• Poprawa pamięci: omega-3 i DHA wspierają zdolności zapamiętywania.

Suplementacja wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi może ponadto wywierać pozytywny wpływ na modyfikację odpowiedzi immunologicznej organizmu. W badaniu zaobserwowano niższą częstość infekcji dróg oddechowych przy spożyciu 130 mg DHA dziennie w porównaniu do grupy bez suplementacji [11, 12].

DHA a mózg i wzrok – rola DHA w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania mózgu oraz prawidłowego widzenia

Kwasy tłuszczowe omega-3 (w szczególności DHA) mają kluczowe znaczenie w prawidłowym rozwoju mózgu, jak również w rozwoju behawioralnym i intelektualnym dzieci. Ta zdolność DHA wynika ze stymulacji procesów komórkowych istotnych dla prawidłowego rozwoju i funkcjonowania neuronów. Wysokie stężenie DHA występuje w fosfolipidach siatkówki, błonach komórek budujących mózg i jest niezbędne dla prawidłowego widzenia, jak i rozwoju neuronalnego. Efekty neurotroficzne i neuroprotekcyjne przypisywane DHA mogą być związane z aktywnością metabolitu DHA, czyli N-dokozaheksaenyloetanoloaminy (synaptamidu). Synaptamid (SA) jest syntetyzowany w mózgu, siatkówce, adipocytach czy makrofagach i jest silniejszym stymulatorem synaptogenezy w porównaniu z DHA.  
Funkcje DHA dotyczą zasadniczo układu nerwowego. Uczestniczy on w procesach neurogenezy i tworzenia nowych połączeń synaptycznych między komórkami nerwowymi. DHA pełni kluczową rolę w rozwoju i plastyczności mózgu, czyli jego zdolności do uczenia się i adaptacji [13].
Kolejnym organem, dla którego kwas DHA jest niezbędny, jest oko. Obecność DHA w siatkówce oka warunkuje jej prawidłowe funkcjonowanie i wspiera ostrość widzenia. Według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) istnieje jednoznaczny związek przyczynowo-skutkowy między codziennym spożyciem DHA a utrzymaniem prawidłowego widzenia.
Badania wskazują, że wyższe spoży...