Trądzik wieku dorosłego – rola diety, suplementacji i probiotykoterapii

Trądzik późny (łac. acne tarda) stanowi przewlekłą chorobę zapalną skóry występującą u osób dorosłych, najczęściej po 25. roku życia [1, 2]. Może pojawiać się jako postać pierwotna, nawracająca lub przetrwała, będąca kontynuacją zmian trądzikowych z okresu dojrzewania. Mechanizmy patofizjologiczne trądziku dorosłych są w dużej mierze zbliżone do tych obserwowanych w trądziku pospolitym, jednak pomiędzy tymi jednostkami istnieją istotne różnice kliniczne i etiologiczne. Związane są one m.in. ze zmianami w sposobie funkcjonowania gospodarki hormonalnej u tych grup pacjentów. Pojawienie się zmian zapalnych po 25. roku życia najczęściej wiąże się z oddziaływaniem czynników środowiskowych oraz zaburzeń hormonalnych. Trądzik osób dorosłych uznawany jest za chorobę cywilizacyjną, której częstość występowania jest szczególnie wysoka w populacjach zamieszkujących wysoko rozwinięte obszary świata [1, 2, 3].
Zmiany skórne w przebiegu trądziku wieku dorosłego najczęściej lokalizują się w tzw. strefie U, obejmującej policzki, brodę oraz linię żuchwy [1]. Lokalizacja ta jest jednak jedynie tendencją, a nie regułą kliniczną u wszystkich pacjentów z trądzikiem późnym. U części chorych zmiany mogą występować również w obrębie czoła, obejmować całą skórę twarzy, a także lokalizować się na innych obszarach ciała, takich jak plecy, dekolt czy szyja [4].
Nieprawidłowe funkcjonowanie gospodarki hormonalnej to jedna z potencjalnych podstaw rozwoju trądziku wieku dorosłego. 
Kolejny czynnik, który może mieć wpływ na powstawanie zmian skórnych w trądziku późnym, to zaburzenia gospodarki węglowodanowej organizmu. Zjawisko hiperinsulinemii, które pojawia się w insulinooporności, hipoglikemii reaktywnej czy cukrzycy typu 2 może wpływać na trądzik w kilku mechanizmach. Pierwszy z nich polega na zwiększeniu stężenia insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (ang. insulin-like growth factor 1, IGF-1) w odpowiedzi na wzrost insulinemii. IGF-1 stymuluje proliferację keratynocytów i sebocytów oraz nasila produkcję łoju, co prowadzi do zwiększenia komedogenności i sprzyja powstawaniu zmian trądzikowych [6]. 
Drugi mechanizm związany jest ze wzrostem wydzielania gonadotropin w odpowiedzi na podwyższone stężenie insuliny, co skutkuje obniżeniem syntezy globulin wiążących hormony płciowe (ang. sex hormone binding globulin, SHBG). Spadek stężenia SHBG, odpowiedzialnych za wiązanie androgenów, prowadzi do wzrostu poziomu wolnego testosteronu we krwi. Konsekwencją jest nasilenie łojotoku, zwiększenie komedogenności oraz przyspieszenie procesów keratynizacji w obrębie jednostki włosowo-łojowej, co dodatkowo sprzyja rozwojowi trądziku [7]. 
Kolejny potencjalny mechanizm zaostrzenia trądziku w efekcie hiperinsulinemii to stymulacja produkcji androgenów w tkankach jajników i jąder przez insulinę i IGF-1 [8].
W rozwoju acne tarda nie bez znaczenia są czynniki związane ze stylem życia. Stres, zwłaszcza o charakterze przewlekłym, istotnie wpływa na funkcjonowanie skóry. U osób narażonych na długotrwały stres obserwuje się wzrost stężenia cytokin prozapalnych oraz wybranych neuroprzekaźników w skórze, co prowadzi do nasilenia reakcji zapalnej i może zaostrzać zmiany trądzikowe. Ponadto stres sprzyja zwiększonej produkcji łoju poprzez wzrost stężenia neuropeptydu P. Kolejnym mechanizmem, za pomocą którego stres nasila trądzik późny, jest stymulacja nadnerczy do zwiększonej syntezy androgenów [9]. 

Dietoterapia trądziku wieku dorosłego 

W badaniach naukowych diety pacjentów borykających się z trądzikiem wieku dorosłego często pojawia się temat możliwego nasilenia zmian skórnych w wyniku stosowania wysokoprzetworzonego modelu diety typu zachodniego [10]. Wykazano korelację pomiędzy dietą zachodnią charakteryzującą się wysokim indeksem glikemicznym i częstym spożyciem białka mlecznego a aktywacją sygnalizacji IGF-I i późniejszą aktywacją sygnalizacji mTOR (ang. mammalian target of rapamycin), co może nadmiernie nasilać podziały komórkowe [11].

Nadmierna keratynizacja i stymulacja podziałów sebocytów to ważny element patogenezy trądziku [12]. 
Badanie przekrojowe dotyczące nawyków żywieniowych pacjentów z trądzikiem wieku dorosłego przeprowadzone zostało w ramach badania NutriNet-Santé, które jest trwającym obserwacyjnym badaniem kohortowym prowadzonym we Francji od 2009 r. Łącznie 24 452 uczestników wypełniło ankietę, aby określić swój status trądziku: brak trądziku, trądzik w przeszłości lub trądzik obecny. Związki między zachowaniami żywieniowymi (spożycie żywności, spożycie składników odżywczych i wzorzec żywieniowy uzyskany z analizy głównych składowych) a obecnym lub przeszłym trądzikiem zbadano w wielomianowych modelach regresji logistycznej skorygowanych o potencjalne zmienne zakłócające (wiek, płeć, aktywność fizyczna, palenie tytoniu, poziom wykształcenia, dzienne spożycie energii, liczba wypełnionych zapisów żywieniowych i objawy depresji).
Wyniki 24 452 uczestników [średni wiek (SD) 57 (14) lat; 18 327 kobiet (75%)] wypełniło co najmniej 3 zapisy żywieniowe. Spośród nich 11 324 osoby (46%) zgłosiły występowanie trądziku w przeszłości lub obecnie. Po skorygowaniu danych stwierdzono istotny związek między występowaniem trądziku a spożyciem produktów tłustych i słodkich [skorygowany iloraz szans (aOR): 1,54; 95% CI: 1,09−2,16], napojów słodzonych (aOR: 1,18; 95% CI: 1,01−1,38) oraz mleka (aOR: 1,12; 95% CI: 1,00−1,25). Dieta wysokoenergetyczna (wysokie spożycie produktów tłustych i słodkich) również była związana z występowaniem trądziku (aOR: 1,13; 95% CI: 1,05−1,18). Spożycie mleka, napojów słodzonych oraz produktów tłustych i słodkich może być związane z występowaniem trądziku u osób dorosłych [13]. 
Konieczne są dalsze badania na dużą skalę, aby dokładniej zbadać związek między dietą a trądzikiem u dorosłych, jednak warto zachęcać pacjentów do stosowania niskoprzetworzonej diety z ograniczeniem słodkich napojów i innych słodzonych produktów. Podaż wysokoenergetycznych tłustych przekąsek i posiłków również powinna zostać zmniejszona. Kwestia wykluczenia bądź ograniczenia nabiału w trądziku jest u pacjentów indywidualna, jednak badania naukowe wskazują na tendencję do nasilenia zmian skórnych szczególnie przez produkty nabiałowe inne niż fermentowane – mleko, śmietana, sery topione. Nabiał fermentowany zawiera związki o działaniu przeciwzapalnym, np. laktoferynę, która może wykazywać wręcz korzystne właściwości w zakresie poprawy stanu skóry [7, 14, 15].

Suplementacja w acne tarda

Kolejną strategią, która pojawia się w badaniach naukowych nad wsparciem pacjentów borykających się z trądzikiem wieku późnego, jest suplementacja celowana. W badaniu prowadzonym w 2018 r. oceniono wpływ suplementacji prebiotykami − fruktooligosacharydami (FOS) i galaktooligosacharydami (GOS) − na przebieg trądziku dorosłych u kobiet oraz ich parametry metaboliczne. Do badania włączono 12 pacjentek ze średnią wieku 35 lat z trądzikiem o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego. Uczestniczki otrzymywały suplement diety zawierający FOS (100 mg) i GOS (500 mg), jedną saszetkę dziennie przez 3 miesiące. Pacjentkom zalecono przestrzeganie ich zwykłej diety i nie zalecono żadnych ograniczeń dietetycznych. Parametry metaboliczne − glukozę na czczo, insulinę we krwi, hemoglobinę glikowaną (HbA1c), peptyd C, trójglicerydy, cholesterol całkowity − oraz BMI mierzono podczas wizyty początkowej, w 1. i w 3. mies. badania. Na początku badania średnia wartość BMI (± SD) wynosiła 23 ± 0,7 i w trakcie całego okresu obserwacji nie uległa istotnym zmianom. Wyjściowe stężenie glukozy na czczo wynosiło 92 ± 7 mg/dl. Istotne statystycznie obniżenie glikemii (p = 0,02) odnotowano po 1 mies. (86 ± 5 mg/dl) oraz po 3 mies. (85 ± 7 mg/dl), co odpowiada redukcji o ok. 10%. Całkowite stężenie cholesterolu zmniejszyło się w sposób istotny statystycznie (p = 0,018) z 184 ± 19 do 161 ± 10 mg/dl, co oznacza spadek o 13% na koniec badania. Stężenie trójglicerydów u pacjentek na początku wynosiło średnio 51 mg/dl i obniżyło się do 46 mg/dl (p = 0,05). Stężenia insuliny oraz peptydu C w osoczu wykazywały tendencję spadkową w trakcie badania, jednak zmiany te nie osiągnęły istotności statystycznej. W podgrupie osób z wyjściowym stężeniem insuliny powyżej 6 µUI/ml (n = 6) suplementacja FOS/GOS spowodowała istotne obniżenie jej poziomu z 7,8 do 4,3 µUI/ml w 90. dniu badania, co odpowiada redukcji o 45%. Jednocześnie stężenie peptydu C w tej grupie zmniejszyło się z 2,1 do 1,6 ng/ml w 3. miesiącu obserwacji. Stężenie HbA1c na początku badania wynosiło średnio 35 mg/dl, natomiast na jego zakończenie 32 mg/dl, jednak zmiana ta nie była istotna statystycznie. Wyniki badania wskazują, że suplementacja prebiotycznymi FOS i GOS u dorosłych pacjentek z trądzikiem wiązała się z pozytywnym wpływem na parametry glikemii i metabolizmu lipidów [16]. Niestety w tym badaniu nie oceniono wpływu interwencji na stan skóry uczestniczek, dlatego warto przyglądać się kolejnym doniesieniom naukowym dotyczącym roli suplementacji prebiotyków w trądziku wieku dorosłego.