Magnez jest jednym z najważniejszych kationów wewnątrzkomórkowych i odgrywa kluczową rolę w licznych procesach metabolicznych organizmu. Szacuje się, że uczestniczy w ponad 300 reakcjach enzymatycznych związanych z przemianami energetycznymi, biosyntezą kwasów nukleinowych i białek oraz regulacją funkcji układu nerwowego i mięśniowego [1, 2].
Całkowita zawartość magnezu w organizmie dorosłego człowieka wynosi około 20–35 g. Około 60% tej puli znajduje się w kościach, około 30% w mięśniach, natomiast jedynie około 1% występuje w przestrzeni zewnątrzkomórkowej [3]. Mimo istotnej roli biologicznej, niedobory magnezu pozostają częstym problemem populacyjnym. Związane jest to m.in. ze zmianami stylu życia, wysokim spożyciem żywności przetworzonej oraz czynnikami zwiększającymi utratę tego pierwiastka, takimi jak: stres, nadużywanie alkoholu czy niektóre choroby przewlekłe [1].
Spożycie magnezu w populacji polskiej
Zalecane dzienne spożycie (RDA) magnezu wynosi około 420 mg dla mężczyzn oraz 320 mg dla kobiet. Dane epidemiologiczne wskazują jednak, że rzeczywista podaż tego pierwiastka w diecie wielu osób jest niższa od wartości rekomendowanych.
Z badań populacyjnych wynika, że średnie dzienne spożycie magnezu w Polsce wynosiło około 309 mg. Kobiety przyjmowały średnio 279 mg, natomiast mężczyźni około 338 mg tego pierwiastka [4].
Oznacza to, że przy uwzględnieniu podaży z dietą przeciętny dorosły mężczyzna powinien uzupełniać około 80 mg magnezu dziennie, a kobieta około 40 mg. W praktyce farmaceutycznej wskazuje to, że w wielu przypadkach wystarczające może być stosowanie niewielkich dawek magnezu, które uzupełniają niedobór wynikający z diety.
Warto podkreślić, że ocena rzeczywistego niedoboru magnezu nie zawsze jest jednoznaczna. Jedynie niewielka część całkowitej puli tego pierwiastka znajduje się w surowicy krwi, podczas gdy większość pozostaje w przestrzeni wewnątrzkomórkowej, głównie w tkance kostnej i mięśniowej. Z tego względu prawidłowe stężenie magnezu w badaniach laboratoryjnych nie zawsze wyklucza jego niedobór na poziomie komórkowym [6].
Objawy kliniczne niedoboru magnezu
Niedobór magnezu może manifestować się szeregiem niespecyficznych objawów ze strony układu nerwowego i mięśniowego. Do najczęściej obserwowanych należą bolesne skurcze mięśni (zwłaszcza w obrębie łydek), drżenia powiek, uczucie przewlekłego zmęczenia, rozdrażnienie oraz trudności z koncentracją. Objawy te wynikają przede wszystkim z zaburzeń przewodnictwa nerwowo-mięśniowego oraz zwiększonej pobudliwości neuronów [7].
W niektórych przypadkach niedobór magnezu może również sprzyjać występowaniu zaburzeń snu oraz bólów głowy o charakterze migrenowym. W profilaktyce migreny suplementacja magnezu jest uznawana za jedną z metod wspomagających leczenie i została uwzględniona w wytycznych Europejskiej Federacji Neurologii [8].
Wchłanianie magnezu – znaczenie wielkości dawki
Wchłanianie magnezu zachodzi głównie w jelicie cienkim, przede wszystkim w dystalnym odcinku jelita czczego i krętego. Proces ten przebiega dwoma mechanizmami: transportem biernym (parakomórkowym) oraz transportem aktywnym z udziałem wyspecjalizowanych kanałów jonowych. Istotnym czynnikiem wpływającym na biodostępność magnezu jest wielkość jednorazowej dawki. W przypadku niewielkiej podaży stopień wchłaniania może osiągać nawet 60–70%, natomiast wraz ze wzrostem dawki procent przyswajania wyraźnie spada [2].
W praktyce oznacza to, że przyjmowanie bardzo dużych jednorazowych ilości magnezu nie prowadzi do proporcjonalnego zwiększenia jego wchłaniania. Nadmiar niewchłoniętych jonów jest usuwany z organizmu głównie przez nerki, a także przez przewód pokarmowy. Z tego powodu coraz częściej podkreśla się zasadę stosowania mniejszych dawek magnezu przyjmowanych częściej w ciągu dnia, co lepiej odzwierciedla fizjologiczny sposób jego przyswajania z pożywienia.
Znaczenie formy chemicznej i postaci farmaceutycznej magnezu
Biodostępność magnezu zależy również od jego formy chemicznej. Sole organiczne, takie jak mleczan magnezu, charakteryzują się dobrą rozpuszczalnością w środowisku przewodu pokarmowego oraz korzystną biodostępnością [3].
W przypadku niektórych soli nieorganicznych obserwuje się niższy stopień przyswajania, co może ograniczać ich skuteczność kliniczną. Z tego względu w praktyce farmaceutycznej istotne znaczenie ma wybór odpowiedniej formy chemicznej preparatu magnezowego. Dodatkowym czynnikiem poprawiającym wykorzystanie magnezu przez organizm jest obecność witaminy B6 (pirydoksyny). Wykazano, że witamina ta ułatwia transport jonów magnezu do wnętrza komórek oraz sprzyja ich prawidłowej dystrybucji w tkankach [5].
Na skuteczność suplementacji magnezu wpływa także postać farmaceutyczna preparatu. Kluczowe znaczenie ma dostarczenie jonów magnezu do miejsca ich najbardziej efektywnego wchłaniania, czyli jelita cienkiego. W badaniach porównujących różne postacie farmaceutyczne wykazano, że preparaty o charakterze dojelitowym umożliwiają skuteczne uwalnianie substancji czynnej dopiero w środowisku jelita, co sprzyja jej wchłanianiu [5]. Takie rozwiązanie może również ograniczać ryzyko działań niepożądanych ze s...
Dołącz do grona specjalistów, którzy stale pogłębiają swoją wiedzę
Co dwa miesiące otrzymuj sprawdzone narzędzia i artykuły tworzone przez ekspertów – praktyków. Pogłębiaj wiedzę, wspieraj pacjenta i lekarza w osiągnięciu optymalnego efektu terapeutycznego.