Mikro- i makroniedobory

Ciąża jest szczególnie ważnym okresem w życiu każdej kobiety. Wiele się zmienia, na świat przychodzi nowa osoba, która potrzebuje opieki już w pierwszych chwilach swojego istnienia. Ciąża jest czasem, w którym odpowiednio zbilansowana dieta jest niezbędna zarówno dla prawidłowego rozwoju dziecka, jak i zdrowia jego mamy. Od tego momentu to, co spożywa kobieta, ma bezpośredni wpływ na zdrowie i warunki, w jakich będzie dorastało jej dziecko. Prawidłowo zbilansowana dieta to nie tylko ogólna liczba kalorii odpowiadająca dziennemu zapotrzebowaniu energetycznemu, ale przede wszystkim odpowiednia zawartość witamin oraz mikro- i makroelementów, na które zapotrzebowanie w czasie ciąży jest zdecydowanie zwiększone. Zarówno niedobory składników odżywczych, jak i nadmierna podaż niektórych z nich może mieć niekorzystny wpływ na płód i przebieg ciąży. Zdarza się, że kobiety z różnych przyczyn nie dostarczają odpowiedniej ilości składników odżywczych do swojego organizmu. Często z powodu nudności i nadmiernej wrażliwości na smaki oraz zapachy rezygnują z pewnych produktów. Dodatkowo wymioty, które się pojawiają w pierwszych tygodniach ciąży, mogą być przyczyną ubytków niezwykle ważnych pierwiastków i prowadzić do niedoborów niektórych witamin. Poniżej podano charakterystykę najważniejszych witamin, mikro- i makroelementów, o których nie można zapomnieć w czasie ciąży. 

Kwas foliowy

Jednym z najważniejszych składników diety kobiety w ciąży jest folacyna, inaczej nazywana kwasem foliowym. Dla przyszłych mam odgrywa on bardzo ważną rolę, ponieważ odpowiada za prawidłowy przebieg procesów podziału komórek, a tym samym prawidłowy rozwój płodu. Zapotrzebowanie na foliany zwiększa się w czasie ciąży z uwagi na powiększanie się mięśnia macicy oraz obecność łożyska. Odpowiednia podaż kwasu foliowego zmniejsza ryzyko wystąpienia u dziecka wad ośrodkowego układu nerwowego, wrodzonych wad serca oraz układu moczowego. Co więcej, foliany chronią płód przed powstawaniem wad cewy nerwowej i chronią przed przedwczesnym porodem i niską masą urodzeniową u dziecka. Dlatego każda kobieta, nie tylko ciężarna, ale również planująca ciążę, powinna zadbać o odpowiednią podaż tego składnika. Pojawia się zatem pytanie: gdzie go szukać? Do produktów bogatych w foliany należą: soja, nasiona fasoli białej, grochu i pszenicy, liście szpinaku, natka pietruszki oraz wątróbka kurza, wołowa i cielęca. Z uwagi na duże ryzyko wystąpienia wad rozwojowych płodu z powodu niedoboru kwasu foliowego witaminę tę należy suplementować. Suplementacja jest zależna od podaży składnika w diecie i ewentualnego upośledzenia metabolizmu. Zazwyczaj zaleca się przyjmowanie 400–600 μg dziennie, natomiast w niektórych przypadkach dawka ta jest znacznie wyższa i może się zmieniać w trakcie ciąży, dlatego powinna być ustalona indywidualnie z lekarzem prowadzącym. 

Witamina D

Dokładniej – witamina D3 (cholekalcyferol), obok kwasu foliowego, jest drugim składnikiem, który wymaga suplementacji niezależnie od tego, jak zdrowo odżywia się przyszła mama. Zbyt małe stężenie witaminy D w trakcie ciąży może mieć niekorzystne skutki zarówno dla matki, jak i dziecka. Niedobry tej witaminy prowadzą do osłabienia kości i grożą atakiem padaczki dziecięcej. Około 80‑100% zapotrzebowania jest pokrywane z syntezy w skórze, natomiast u kobiet, które miały rzadki kontakt ze słońcem, zaobserwowano częste niedobory witaminy D w organizmie. Liczne wyniki badań potwierdzają, że suplementacja witaminy D zmniejsza ryzyko wystąpienia waginozy bakteryjnej oraz zwiększa ochronę przeciwzapalną. Zalecana dzienna dawka suplementów wynosi 10 μg na dobę. Niektóre źródła sugerują rozpoczęcie suplementacji jeszcze przed ciążą, a następnie kontynuację od II trymestru. Jednak najnowsze badania amerykańskie z 2010 roku wskazują na małe ryzyko przekroczenia dziennej bezpiecznej dawki, stąd suplementacja w podanych wcześniej ilościach nie powinna stanowić zagrożenia przedawkowaniem. Naturalnym źródłem pochodzenia witaminy D są przede wszystkim ryby.

Wapń

Wapń odgrywa zasadniczą rolę w pożywieniu ciężarnej i jego wchłanianie jest zależne od podaży witaminy D. Rolą wapnia jest przede wszystkim profilaktyka osteoporozy i utrzymywanie prawidłowego ciśnienia tętniczego mamy oraz zapewnienie prawidłowej gęstości kostnej u dziecka. Działanie wapnia stanowi bardzo cenną profilaktykę nadciśnienia tętniczego indukowanego ciążą oraz przedwczesnego porodu, a zapotrzebowanie na niego wzrasta zwłaszcza w II i III trymestrze. Dzienne zapotrzebowanie na wapń (1000–1300 mg) może być w zupełności zaspokojone poprzez spożywanie mleka i jego produktów. Szczególnie dużo wapnia zawierają mleko, sery żółte, twarogi oraz sardynki. Ewentualne przyjmowanie preparatów wapnia należy rozważyć jedynie w przypadku, gdy nie jest możliwa jego podaż wraz z pożywieniem.

Żelazo

Jest pierwiastkiem wielokrotnie włączanym w czasie ciąży z uwagi na zbyt małą ilość hemoglobiny we krwi i związane z tym wystąpie­nie anemii, czyli niedokrwistości. Niedobór żelaza u kobiety ciężarnej może być związany z pojawieniem się infekcji w drogach moczowych, małą masą urodzeniową dziecka oraz przedwczesnym porodem. Na podstawie badań prowadzonych w wielu krajach europejskich wykazano, że wśród kobiet ciężarnych 6–30% cierpi na niedokrwistość wynikającą z niedoboru żelaza. W pożywieniu ten pierwiastek można znaleźć przede wszystkim w wątróbce oraz mięsie i jego produktach. Tutaj występuje w najlepiej przyswajalnej formie, jednak do produktów bogatych w żelazo należą również: szpinak, nasiona roślin strączkowych, ryby, buraki, orzechy, otręby i kasza gryczana. Jeśli wyniki wskazują na zbyt małe stężenie hemoglobiny oraz małe stężenie żelaza, należy rozpocząć suplementację. Z uwagi na to, że w ciąży zapotrzebowanie na żelazo systematycznie wzrasta, często włącza się minimalną dawkę suplementów znacznie wcześniej. Należy zadbać, aby dzienna porcja żelaza wynosiła około 30 mg.

Witamina A

Pod pojęciem witaminy A kryje się nieco więcej niż tylko witamina. Otóż samo pojęcie dotyczy grupy produktów zwanych retinoidami. Wszystkie z nich wykazują właściwości typowe dla retinolu, stąd normy na dzienne zapotrzebowanie są określane w oparciu o ten związek. Odpowiednie wysycenie witaminą A zabezpiecza przed przedwczesnym pęknięciem błon płodowych oraz zapobiega upośledzeniom we wzroście płodu, jednak w zakresie suplementowania należy wykazać się szczególną ostrożnością, ponieważ nadmiar witaminy wynikający z podaży w diecie oraz nieuzasadnionej suplementacji może stanowić duże niebezpieczeństwo dla dziecka, gdyż jest przyczyną powstawania wad rozwojowych u płodu. Dzienna podaż witaminy A dla kobiet ciężarnych powinna wahać się w granicach 750–770 μg, natomiast maksymalna dawka (z uwzględnieniem zawartości w pożywieniu) stanowiąca górny próg tolerancji dla witaminy A wynosi 2800–3000 μg na dobę. Naturalne źródła witaminy A to jaja, mleko, wątróbka, masło, ryby morskie, sery dojrzewające, dynia, marchew, morele, papryka.

Nienasycone kwasy tłuszczowe

Inaczej określane mianem „omega”. Często słyszy się, że są niezbędne, potrzebne, ważne, ale tak naprawdę dlaczego kwasy omega są takie istotne? Otóż podawanie nienasyconych kwasów tłuszczowych poprawia rozwój ośrodkowego układu nerwowego u płodu, zmniejsza ryzyko przedwczesnego porodu i ma bardzo korzystny wpływ na ostrość wzroku oraz późniejsze kształtowanie się funkcji motorycznych i poznawczych u dzieci. Dodatkowo nienasycone kwasy tłuszczowe poprawiają wewnątr...